Kiedy trauma nie mija sama – psychoterapia we Wrocławiu

W MENTIS Centrum Psychoterapii, Rozwoju i Wsparcia we Wrocławiu często podkreślamy, że trauma nie jest słabością charakteru. Jest reakcją psychiki i ciała na sytuację, która była zbyt silna, zbyt nagła, zbyt długotrwała albo przeżywana w samotności. PTSD różni się od zwykłego stresu tym, że objawy nie mijają wraz z zakończeniem trudnej sytuacji. Osoba może już być bezpieczna, a jednocześnie jej ciało i układ nerwowy nadal reagują tak, jakby zagrożenie wciąż trwało.

PTSD nie dotyczy tylko żołnierzy

Przez wiele lat zespół stresu pourazowego kojarzono przede wszystkim z żołnierzami powracającymi z wojny. To ważna grupa ryzyka, ale zdecydowanie nie jedyna. PTSD może dotyczyć także osób po wypadkach, przemocy, nagłej stracie, pobycie na oddziale intensywnej terapii, doświadczeniach medycznych, przemocy domowej, mobbingu, wykorzystaniu seksualnym czy trudnych doświadczeniach z dzieciństwa. Jak wskazuje WHO, ryzyko PTSD zależy m.in. od rodzaju traumy, a u osób narażonych na konflikt zbrojny lub wojnę wskaźniki są ponad trzykrotnie wyższe niż w populacji ogólnej.

W praktyce terapeutycznej widzimy, że wiele osób nie nazywa swoich doświadczeń traumą. Mówią raczej: „to było dawno”, „inni mieli gorzej”, „powinienem już sobie poradzić”, „nie chcę do tego wracać”. Tymczasem o sile urazu nie decyduje wyłącznie samo wydarzenie, ale także to, czy osoba miała wtedy poczucie bezradności, czy mogła się obronić, czy miała wsparcie i czy ktoś potraktował jej przeżycie poważnie. Szczególnie obciążające są sytuacje, które powtarzały się przez długi czas lub wydarzyły się w dzieciństwie.

Jak objawia się zespół stresu pourazowego?

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów PTSD jest ponowne przeżywanie traumatycznego wydarzenia. Mogą pojawiać się natrętne wspomnienia, obrazy, koszmary senne albo flashbacki, czyli poczucie, jakby zdarzenie działo się ponownie „tu i teraz”. Czasem wystarczy zapach, dźwięk, konkretne miejsce, ton głosu, wiadomość w mediach albo podobna sytuacja, aby organizm zareagował paniką, drżeniem, dusznością, kołataniem serca lub silnym napięciem. Royal College of Psychiatrists opisuje jako typowe objawy PTSD m.in. powracające wspomnienia, koszmary, silny lęk, unikanie oraz ciągłe poczucie zagrożenia.

Drugą ważną grupą objawów jest unikanie. Osoba po traumie może unikać miejsc, ludzi, rozmów, filmów, dźwięków albo sytuacji, które kojarzą się z wydarzeniem. Często pojawia się także emocjonalne odcięcie: trudność w przeżywaniu radości, bliskości, zainteresowania życiem, poczucie bycia „obok siebie”. PTSD może wpływać na sen, koncentrację, relacje, pracę, życie rodzinne i zdrowie fizyczne. Dla otoczenia reakcje osoby po traumie mogą wydawać się niezrozumiałe, ale z perspektywy jej układu nerwowego są próbą ochrony przed ponownym zranieniem.

PTSD a zwykły stres – gdzie jest granica?

Stres jest naturalną częścią życia. Możemy odczuwać go przed egzaminem, rozmową o pracę, ważną decyzją, konfliktem, przeprowadzką czy przeciążeniem obowiązkami. Najczęściej jednak, gdy sytuacja mija albo odzyskujemy poczucie wpływu, napięcie stopniowo słabnie. Przy PTSD dzieje się coś innego: układ nerwowy pozostaje w stanie alarmu mimo braku aktualnego zagrożenia. Człowiek nie tylko pamięta trudne wydarzenie, ale często przeżywa je tak, jakby nadal było obecne.

Różnica dotyczy także wpływu na codzienne funkcjonowanie. Zwykły stres bywa uciążliwy, ale zwykle nie dezorganizuje całego życia. PTSD może prowadzić do izolacji, trudności w pracy, problemów w relacjach, drażliwości, wybuchów złości, poczucia winy, wstydu, depresyjności, uzależnień albo myśli rezygnacyjnych. Szczególnie niepokojące są sytuacje, w których objawy trwają tygodniami lub miesiącami, nasilają się, utrudniają sen, pracę, opiekę nad dziećmi albo powodują unikanie wielu zwykłych aktywności.

Znaczenie PTSD dla Wrocławia

Nie ma publicznie dostępnych, precyzyjnych statystyk pokazujących, ile osób we Wrocławiu ma klinicznie rozpoznany zespół stresu pourazowego. Możemy jednak odwołać się do danych ogólnopolskich i traktować je jako ważny sygnał skali problemu. Jak wynika z badań przywoływanych przez serwis Nauka w Polsce, około 19% Polek i Polaków ma objawy zespołu stresu pourazowego, czyli znacznie więcej niż szacowana średnia światowa. W komentarzu do tych danych prof. Marcin Rzeszutek z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego wskazywał m.in. na znaczenie nieprzepracowanej traumy transgeneracyjnej.

Nowsze doniesienia z badań prowadzonych na Uniwersytecie Warszawskim mówią nawet o około 24% dorosłych Polaków z objawami PTSD, przy istotnej roli negatywnych doświadczeń z dzieciństwa. Jak relacjonuje Nauka w Polsce, wcześniejsze badanie z 2022 roku przeprowadzono na reprezentatywnej próbie 1600 dorosłych, z użyciem wystandaryzowanych narzędzi opartych na kryteriach DSM-5.  Dla mieszkańców Wrocławia te liczby nie są lokalną diagnozą, ale pokazują, że objawy pourazowe mogą dotyczyć wielu osób żyjących obok nas — w rodzinach, pracy, szkołach, relacjach i codziennym funkcjonowaniu.

Trauma z dzieciństwa i złożone PTSD

Nie każda trauma ma postać jednego, wyraźnego wydarzenia. Czasem uraz psychiczny narasta przez lata. Dotyczy to szczególnie osób, które w dzieciństwie doświadczały przemocy, zaniedbania, upokorzeń, braku bezpieczeństwa, uzależnienia w rodzinie, nieprzewidywalności dorosłych albo życia w ciągłym napięciu. W takich sytuacjach objawy mogą nie ograniczać się do klasycznego PTSD, ale przybierać bardziej złożoną postać.

Osoba ze złożonym obrazem traumy może mieć trudność z regulacją emocji, zaufaniem, bliskością, stawianiem granic, rozpoznawaniem własnych potrzeb albo poczuciem własnej wartości. Często pojawia się silny wstyd, poczucie winy, lęk przed odrzuceniem, reakcje zamrożenia lub gwałtowne wybuchy emocji. W psychoterapii nie chodzi wtedy wyłącznie o „omówienie wydarzenia”, ale o stopniowe odbudowywanie poczucia bezpieczeństwa, kontaktu z ciałem, emocjami, granicami i prawem do ochrony siebie.

Jak wygląda terapia PTSD?

Psychoterapia PTSD powinna być prowadzona ostrożnie, w tempie dostosowanym do możliwości osoby, która zgłasza się po pomoc. Nie chodzi o szybkie „wyrzucenie z siebie wszystkiego” ani o zmuszanie do opowiadania szczegółów traumatycznego wydarzenia już na pierwszej wizycie. Pierwszym krokiem jest zwykle stabilizacja: zrozumienie objawów, nazwanie mechanizmów, zwiększenie poczucia bezpieczeństwa, nauka regulacji napięcia i sprawdzenie, co pomaga pacjentowi wracać do „tu i teraz”.

W leczeniu PTSD stosuje się m.in. psychoterapię ukierunkowaną na traumę, terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie oraz EMDR. Royal College of Psychiatrists wskazuje, że obecnie najlepsze dowody skuteczności w leczeniu PTSD dotyczą właśnie TF-CBT oraz EMDR, a inne metody powinny być rekomendowane przez specjalistów z doświadczeniem w pracy z traumą lub stosowane w ramach formalnych badań.  Czasem potrzebna jest również konsultacja psychiatryczna, szczególnie gdy objawy są bardzo nasilone, pojawia się bezsenność, depresja, ataki paniki lub myśli samobójcze.

Kiedy szukać pomocy we Wrocławiu?

Warto zgłosić się po pomoc, jeśli po trudnym wydarzeniu objawy nie słabną, ale utrzymują się lub nasilają. Sygnałem alarmowym są koszmary, flashbacki, unikanie miejsc i ludzi, poczucie odcięcia, drażliwość, napięcie, problemy ze snem, trudności w relacjach, nadużywanie alkoholu lub leków, ciągłe poczucie winy albo wrażenie, że życie zostało zatrzymane w momencie traumy. Pomoc jest szczególnie ważna wtedy, gdy objawy wpływają na pracę, rodzinę, opiekę nad dziećmi, bliskość, zdrowie lub poczucie sensu.

W MENTIS Centrum Psychoterapii, Rozwoju i Wsparcia we Wrocławiu oferujemy przestrzeń do spokojnego i bezpiecznego przyjrzenia się temu, co dzieje się po traumie. Pracujemy z osobami dorosłymi, które doświadczyły zdarzeń nagłych, przemocy, strat, długotrwałego stresu, trudnych relacji lub bolesnych doświadczeń z dzieciństwa. Naszym celem nie jest ocenianie ani przyspieszanie procesu. Pomagamy odzyskiwać poczucie wpływu, rozumieć reakcje ciała i psychiki oraz stopniowo budować większe bezpieczeństwo w codziennym życiu.

PTSD można leczyć 

Zespół stresu pourazowego może sprawiać wrażenie, jakby przeszłość nie chciała stać się przeszłością. Wspomnienia wracają, ciało reaguje alarmem, relacje stają się trudniejsze, a codzienne życie zaczyna być podporządkowane unikaniu bólu. To bardzo obciążające doświadczenie, ale nie oznacza, że tak musi zostać. PTSD jest zaburzeniem, w którym odpowiednio dobrana psychoterapia może przynieść realną poprawę jakości życia.

Jeżeli szukają Państwo pomocy w obszarze PTSD, traumy lub długotrwałego stresu we Wrocławiu, zapraszamy do kontaktu z MENTIS Centrum Psychoterapii, Rozwoju i Wsparcia. Pierwsza konsultacja może pomóc uporządkować objawy, nazwać problem i zaplanować dalszą formę wsparcia. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia, myśli samobójczych lub silnego kryzysu należy niezwłocznie zgłosić się na SOR, do najbliższego szpitala psychiatrycznego albo zadzwonić pod numer alarmowy 112.